خام‌فروشي مواد معدني، اگرچه براي فعالان اين حوزه زخم كهنه‌اي است، اما هنوز هم به عنوان يكي از جدي‌ترين معضلات امروز توليدكنندگان بخش معدن و صنايع معدني به شمار مي‌رود. تا ديروز واردات بي‌رويه محصولات چيني بلاي جان توليدكنندگان بود،از امروز صادرات به اين كشور هم تبديل به مشكلي جدي شده؛ چراكه اين كشور به تنهايي مقصد بيش از 5/83 درصد سنگ خام ايراني است. بنابراين صادرات سنگ خام ايران به شدت وابسته به كشور چين است. يكي از فعالان صنعت سنگ، با بيان اينكه سال گذشته بخش عمده‌اي از صادرات سنگ ايران به صورت خام بوده است، خاطرنشان مي‌كند: در سال 87 بيش از 560 هزار و 300 تن سنگ خام به خارج از كشور صادر شده است كه 5/83 درصد آن به مقصد چين بوده است. رييس انجمن سنگ ايران با تاكيد براينكه 95 درصد سنگ خام صادراتي ايران به مقصد چهار كشور بوده است، ‌خاطرنشان مي‌كند: سهم 40 كشور ديگر از سنگ ايران فقط 5 درصد بوده است.
ادامه مطلب

بنابراين صادرات سنگ خام ايران به شدت به كشورهاي مالزي، ايتاليا، هند و بالاخص كشور چين وابسته است. از بندر تا شانگهاي با 25هزار تومان «اكبر زنگنه» با اشاره به انگيزه صادركنندگان براي فروش سنگ خام به چيني‌ها مي‌گويد: هزينه ترانزيت يك تن سنگ از شيراز به تهران تقريبا 25 هزار تومان است. اين درحالي است كه هزينه صادرات همين مقدار سنگ به كشور چين و تخليه در شانگهاي كه هزاران كيلومتر دورتر از كشور ما قرار دارد هم 25 هزار تومان است، اما در مقابل چيني‌ها سنگ خام را 50 درصد گران تر خريداري مي‌كنند. او تاكيد مي‌كند كه يك كانتينر 20 تني از چين تا ايران را با حداقل هزار دلار طي مي‌كند، اما در زمان برگشت به كشور چين از بندر تا شانگهاي را با 150 دلار و حتي كمتر هم مي‌رود. زنگنه در بخش ديگري از سخنانش با اشاره به دلايل خام فروشي سنگ به چيني‌ها،‌ از پرهزينه بودن توليد در كشور به‌رغم وجود انرڿي ارزان اشاره مي‌كند و مي‌گويد: اگرچه انرڿي در كشور ما به نسبت ساير كشورها ارزان‌تر است، اما با وجود اين، هزينه توليد در ايران به دليل بالا بودن ساير هزينه‌هاي توليد و نيروي انساني، بسيار بالاتر است. به گفته رييس انجمن سنگ ايران، برخي از فعالان ايراني كه در شيخ‌نشين‌هاي حاشيه خليج‌فارس واحد توليد و فروش سنگ دارند، براي فرآوري سنگ خام، حاضرند سنگ را هزاران كيلومتر دورتر و به كشور چين بفرستند، اما در ايران اقدام به فرآوري سنگ نكنند؛ چراكه فرآوري سنگ در چين ارزان‌تر تمام مي‌شود. وي مي‌افزايد: مواد اوليه، دستمزد، انرڿي، سرمايه و تكنولوڿي توليد از جمله عوامل تعيين‌كننده قيمت نهايي است. در كشور ما تنها انرڿي ارزان قيمت در دسترس است كه از آن به عنوان مزيت نسبي نام برده مي‌شود. اين در حالي است كه سهم انرڿي در توليد يك متر مربع سنگ، فقط 3 درصد است.ز
نگنه در ادامه با اشاره به بهره‌‌وري پايين در توليد سنگ در ايران اشاره مي‌كند و مي‌گويد: در كشور ما از هر تن سنگ تقريبا حدود 12 متر مربع سنگ توليد مي‌شود، در حالي كه اين آمار در كشورهاي اروپايي حدود 15 متر مربع و در كشور چين بيش از 18 متر مربع است. عبور از جراحي بزرگ او با اشاره به اينكه اجراي طرح تحول اقتصادي و آزاد سازي قيمت حامل‌هاي انرڿي تاثير چنداني بر افزايش قيمت سنگ نخواهد گذاشت، تاكيد مي‌كند: در صورتي كه قيمت حامل‌هاي انرڿي 5 برابر افزايش يابند، قيمت تمام شده توليد سنگ، تنها 15 درصد افزايش خواهد يافت. بنابراين معضل صنعت سنگ قيمت حامل‌هاي انرڿي نيست و بايد راه‌حل معضلات اين صنعت را در جاي ديگري جست.بر اساس اظهارات رييس انجمن سنگ ايران، هزينه تامين سرمايه نيز در كشور ما بالاتر از ساير كشورها است. به گونه‌اي كه هزينه سرمايه‌گذاري در كشور چين، حدود 2 درصد است. در حالي كه هزينه تامين سرمايه در ايران بين 20 تا 30 درصد است. اما مشكلات صنعت سنگ، فقط منحصر به بهره‌وري پايين نيست، بلكه هزينه نيروي انساني نيز در كشور ما به نسبت ساير كشورها بالاتر است.به گفته رييس انجمن سنگ ايران، هزينه نيروي انساني در كشورهاي اروپايي حدود يك يورو يا يك دلار است. در كشور چين كمتر از يك دلار است، اما در كشور ما به بيش از 4دلار به ازاي هر يك متر مربع مي‌رسد. در اين شرايط قدرت رقابت توليدكنندگان داخلي در بازارهاي خارجي به همين نسبت كاهش مي‌يابد. حياط خلوت را گرفتند به گفته زنگنه تا همين چند سال پيش صادرات سنگ ايران عمدتا به كشورهاي عراق، افغانستان و برخي از كشورهاي آسياي ميانه بوده است، اما همزمان با شروع بحران اقتصادي در غرب، اين كشورها كه تا حدي حياط خلوت سنگ ايران به شمار مي‌رفتند مورد توجه ساير كشورهاي صادر كننده سنگ از جمله چين، ايتاليا، اسپانيا و تركيه قرار گرفت. به اين ترتيب حلقه صادرات سنگ ايراني براي صادركنندگان بيش از پيش تنگ شده است. اوضاع فرآوري بهتر از خام به گفته اكبر زنگنه اوضاع سنگ صادراتي در بخش فرآوري شده، اندكي بهتر و متعادل‌تر از بخش خام است.در سال 87 بيش از 137 هزار و 700متر مربع سنگ فرآوري شده به خارج از كشور صادر شده كه بيش از 64 ميليون دلار براي كشور ارز آوري داشته است. از اين ميان، كشور آذربايجان با اختصاص 22 درصد از سنگ صادراتي ايران بيشترين سهم را در ميان ساير كشورها داشته و امارات نيز كه مقصد 13 درصد از سنگ صادراتي ايران بوده، به عنوان دومين مقصد سنگ صادراتي ايران شناخته مي‌شود. عربستان،‌ كويت، عراق، چين و ... هم ديگر مقاصد سنگ صادراتي ايران هستند.