بشر از 13 هزار سال پيش به انواع سنگ ها در طبيعت به دليل ويژگي هاي بارز طبيعي آنها توجه داشـتـه اسـت. امـا در ايـران عـلـيـرغـم اينكه هنر سنگ كاري از قدمت 7 هزار ساله برخوردار است، صنعت سنگبري از پيشينه چنداني برخوردار نيست. البته آثار به جاي مانده از دوره هاي هخامنشي ها، اشكانيان، سلوكي ها و ساسانيان حكايت از نقش و اهميت سنگ تراشي نزد مردم ايران قبل از اسلام دارد، اما اين حرفه در دوره نخستين ظهور اسلام در ايران، رونق و رواج دوره هاي گذشته را از دست داد و به دليل ممنوعيت پيكرتراشي، سنگ تراشان تمامي سـعـي خـود را صرف حجّاري انواع سنگ قبر نمودند. اين در حالي بود كه پيكرتراشي در ديگر نقاط دنيا در حال خلق آثار ماندگاري بود كه خلق اثر مجسمه داوود نبي توسط ميكل آنژ، از آن جمله است. طراحي و توليد فرآورده هاي سنگي متناسب با رشد شهرها و صنعت معماري در دنيا رشد يافت، اما به رغم سابقه حرفه سنگبري در ايران، شاهد توسعه اين صنعت در كشورمان نبوده ايم.
ادامه مطلب ايران اگرچه پس از ايتاليا، چين و هند در جايگاه چهارم توليد سنگ تزييني در دنيا قرار دارد، ولي كشورمان كماكان نتوانسته سهم سرانه صادرات اين بخش را حتي به 1 درصد هم برساند. از سوي ديگر، سهم صادرات سنگ هاي تزييني حتي به 1 درصد صادرات غيرنفتي نيز نمي رسد. اين در حالي اسـت كه كمتر كشوري در جهان داراي تنوع سنگ هاي تزييني ايران است. كشورمان از نظر تعدد، تنوع و غناي ذخاير سنگ هاي تزييني جايگاه ممتازي در جهان دارد و حتي برخي سنگ هاي كشورمان مانند انواع تراورتن ها و مرمريت هاي الوان، منحصر به فرد است.
در حال حاضر عمده ترين ذخاير سنگ هاي تزييني و نماي ايران عبارتند از معادن سنگ چيني ني ريز، معادن سنگ چيني ميبد و قروه، سنگ گرانيت همـدان، تـراورتـن رنگي آذرشهر، تراورتن سفيد محلات، مرمريت نجف آباد و لاشتر، معادن سنگ چيني اليگودرز و ذخاير سنگ آباده، كلاردشت، خرمدره، زنجان و گناباد كه از مهم ترين سنگ هاي مورد مبادله در سطح جهان به شمار مي آيند.
وضعيت معادن سنگ كشور
در حال حاضر تعداد 709 فقره معدن سنگ تزييني و ساختماني در كل كشور فعاليت دارند كه ميزان كل توليد آنها در سال 1382 بالغ بر 10 ميليون و 2 هزار و 367 تن برآورد گرديده كه نسبت به سال 1381 در حدود 4 درصد افزايش نشان مي دهد. كل ذخاير سنگ هاي تزييني و ساختماني كشور بيش از يك ميليارد تن برآورد شده است.
مـعـادن سـنـگ داراي دو تـقـسـيـم بـندي كلي سنگ هاي نرم و سنگ هاي سخت مي باشند.
سنگ هاي نرم (ماربل ها)
اين گروه شامل انواع مرمريت ها، چيني ها، تراورتن ها و مرمرهاست. تعداد كل معادن سنگ نرم 533 فقره با ذخيره اي معادل 893 هزار تن است كه شامل 254 فقره معادن مرمريت با توليد بيش از 492 هزار تن، 128 فقره معدن چيني با توليد بيش از 286 هزار تن، 107 فقره معدن تراورتن با توليد بيش از 93 هزار تن و 44 فقره معدن مرمر با توليد بيش از 21 هزار تن مي باشد.
بدين ترتيب، از كل معادن سنگ هاي تزييني و نماي كشور 36 درصد به معادن سنگ هاي مرمريتي و 18 درصد به معادن سنگ هاي چيني كريستال و ابري و 15 درصد به معادن تراورتن و درنهايت 6 درصد به معادن مرمر اختصاص دارد. از سوي ديگر، تعداد معادن فعال مرمريت 10 درصد، چيني 5 درصد، تراورتن 4/2 درصد و مرمرها 1/8 درصد كل معادن كشور را به خود اختصاص داده اند.
در سال 1382 ميزان توليد انواع سنگ هاي نرم بالغ بر 9 ميليون و 133 هزار و 783 تن بوده كه از اين مـقـدار بـيـش از 3 مـيـلـيـون و 397 هـزار تن به مرمريت ها، 779 هزار تن به تراورتن ها، 95 هزار و 600 تن به مرمرها و 4 ميليون و 861 هزار تن به چيني ها تعلق دارد.
سنگ هاي سخت (گرانيت ها)
سـنـگ هـاي سـخـت شامل انواع گرانيت ها، گرانوديوريت ها، ديوريت ها، گابرو هورنفلس ها و غيره است كه همگي تحت عنوان گرانيت شناخته مي شوند. رده بندي اين گروه از سنگ ها از نظر بافت و رنگ متعارف است. ذخاير سنگ هاي سخت كشور 206 هزار تن تخمين زده شده است. تعداد معادن فعال گرانيت در سطح كشور 176 فقره و ميزان توليد آنها در سال 82 بالغ بر 868 هزار و 584 تن بوده است.
گفتني است، معادن گرانيت 24/6 درصد كل معادن سنگ و 7 درصد كل معادن كشور را تشكيل مي دهند.
