1 . منشأ شكل گيري سنگ ها و خرده سنگ ها
دوفرآيند كوه زايي و كوه سايي در زمين موجب پديد آمدن محصولات سنگي مي شود . شناخت اين دو پديده ما را در شناسايي بهتر انواع سنگ ها كمك مي نمايد .
1. 1 . عوامل هوازدگي يا كوه سايي
در زمين شناسي ، هر يك از چند روندي را كه باعث خردشدن و تغيير شكل مواد سخت سطح زمين و موادي كه با جو درتماسند ، مي شود ، هوازدگي مي نامند . به دليل همين پديده هوازدگي است كه كوهستان ها خصوصيات فيزيكي و شيميايي خود را از دست مي دهند . عوامل فرسايش و هوازدگي به دوگروه شيميايي و فيزيكي تقسيم مي شود :
هوازدگي شيميايي ، بر اثر هيدراتاسيون ، انحلال، هيدروليز ، اكسيداسيون و يا عكس العمل آب هاي اسيدي با املاح تشكيل دهنده سنگ پديد مي آيد .
هوازدگي فيزيكي ، بدون هيچ گونه تغييرات شيمايي ، باعث خرد شدن سنگ ها و تغيير شكل آنها به دانه هاي ريزتر مي شود . اين پديده توسط عواملي چون يخ بندان ، تغييرات حرارت درجو و در نتيجه انقباض و انبساط ، قوه جاذبه زمين ، رشد گياهان ، باد ، جريان آب و عمل جانوران و مانند اينها شكل مي گيرد .نتايج مهم ناشي از هوازدگي ، تشكيل خاك ، تشكيل رسوباتي همچون بوكسيت ( منبع اصلي تهيه آلومينيوم ) و خاك هاي حاصل خيز و تغيير ماهيت دي اكسيد كربن موجود در جو مي باشد .
ادامه مطلب

1. 2. عوامل كوه زايي
اگر در واقع تأثيرات هوازدگي را بر پوسته زمين يك فعّاليّت تحليل برنده برجستگي ها بدانيم و به عنوان يك پديده خارجي بشناسيم ، فشارهاي درون كره مذاب را كه بر پوسته جامد زمين وارد مي شود ، مي توان فرآيند كوه زايي و خشكي زايي ناميد.
اين فشارها تأثيرات گوناگوني بر روي پوسته زمين مي گذارند . تغيير شكل پوسته زمين كه گاه درطي ساليان دراز و گاه در مدت زمان كوتاهي انجام مي شود از اين نيرو سرچشمه مي گيرد ، بيشتر تغييرات عبارتند از :
چين ها : در اثر فشار ، لايه هاي زمين به صورت پيچ و موج هايي در مي آيند كه البته در همه انواع سنگ ها ممكن است اين موج ها پديد آيد ولي در سنگ هاي رسوبي بهتر مشاهده مي گردند و اندازه آن از چند سانتي متر تا چندين كيلومتر متغيّر است .
شكستگي ها : تجارب آزمايشگاهي علاوه بر مشاهدات عيني نشان داده اند كه اغلب سنگ ها در برابر نيروي كشش ، مقاومت بسيار كمتري نسبت به نيروي فشار نشان مي دهند . شكستگي ها كه بر اثر كشيده شدن سنگ ها پديد مي آيد بيشتر در سنگ هاي سطح زمين رخ مي دهند ، شكستگي هاي طبقات سنگي زمين مي تواند در جهت واندازه هاي مختلف از چند ميلي متر تا چند كيلومتر باشد . ترك يا درز يكي از انواع شكستي هاست كه بدون تغيير مكان جدارها اتفاق مي افتد . ترك ها معمولاً پس از مدتي توسط مواد رسوبي پر مي شوند . درزها بر اساس زاويه صفحه آنها ، وضعيت درز نسبت به طبقات سنگي اطراف و نحوه تشكيل ، تقسيم بندي مي شوند .

گسل ها : در صورتي كه پديده شكستگي با جابه جايي بخش هاي طرفين آن همراه باشد گسل به وجود مي آيد . اگر گسل ها در سنگ هاي لايه لايه واقع شود به آساني قابل تشخيص است ، معمولاً عوامل فرسايش مانع از ديدن اختلاف سطح بين دو قطعه زمين مي شود .آتش فشان : مي دانيم كه در مركز زمين به علت وجود حرارت زياد مواد تحت فشار فراوان قرار دارند كه در اثر فعل و انفعالات داخل زمين مواد مذاب به طرف پوسته حركت مي كنند و رفته رفته سرد مي شوند ولي گاه از جايي كه پوسته زمين نازك تر است به طرف خارج فوران مي نمايند كه اين پديده گاه آرام و گاه با انفجار همراه است .
زلزله : زمين لرزه از ديگر پديده هاي ناشي از فعاليت هاي دروني زمين است و از لرزش هايي كه در اثر شكستن و حركت تند و سريع قطعات شكسته شده در بخش هاي سطحي زمين رخ مي دهد ، ايجاد مي شود .اگر مقدار انرڿي آزاد شده زياد باشد ، عوارض طبيعي و مصنوعي مناطق نزديك به كانون بروز نيرومنهدم مي شوند و محيط اطراف به شدّت مي لرزد و گسل هاي موجود فعال و يا گسل هاي جديدي پديد مي آيند .